İdxal və ixrac əməliyyatlarında ən çox gecikmə və əlavə xərc yaradan mərhələlərdən biri gömrük rəsmiləşdirməsidir. Sənədlərin natamamlığı, yanlış HS kodu və ya tarif hesablamasındakı səhv yükü günlərlə saxlaya, büdcəni isə gözlənilmədən artıra bilər.
Bu məqalədə gömrük prosesinin əsas addımlarını, tələb olunan sənədləri və praktikada ən çox rast gəlinən səhvləri sadə dildə izah edirik.
Gömrük rəsmiləşdirməsi nədir?
Gömrük rəsmiləşdirməsi malın ölkəyə daxil olması və ya ölkədən çıxması zamanı qanunvericiliyə uyğun bəyan, yoxlama və ödənişlərin tamamlanması prosesidir. Məqsəd — malın qanuni dövriyyəyə buraxılması və bütün ödəniş/qadağa tələblərinin yerinə yetirilməsidir.
Proses necə gedir?
Tipik idxal rəsmiləşdirməsi belə mərhələlərdən ibarət olur:
Öncədən hazırlıq — malın təsnifatı, tələb olunan icazə və sertifikatların müəyyənləşdirilməsi
Sənəd paketinin toplanması — invoice, packing list, nəqliyyat sənədi, mənşə sertifikatı və digər sənədlər
Gömrük bəyannaməsinin hazırlanması — HS kodu, dəyər, mənşə, rejim və digər məlumatlar
Rüsum və vergilərin hesablanması — idxal rüsumu, ƏDV və digər ödənişlər
Yoxlama və buraxılış — sənəd və/və ya fiziki yoxlama, sonra malın sərbəst buraxılması
Əsas sənədlər
Əməliyyatın növündən asılı olaraq sənəd siyahısı dəyişə bilər, lakin ən çox tələb olunanlar bunlardır:
Kommersiya fakturası (invoice)
Qablaşdırma siyahısı (packing list)
Nəqliyyat sənədi (CMR, konosament, AWB və s.)
Mənşə sertifikatı (lazım olduqda)
Keyfiyyət, uyğunluq və ya digər texniki sertifikatlar
Müqavilə və ödəniş təsdiqləri
Sənədlər bir-biri ilə uyğun olmalıdır: məhsul adı, miqdar, dəyər və çəki fərqli sənədlərdə ziddiyyət yaratmamalıdır.
Praktikada ən çox rast gəlinən səhvlər
1. Yanlış HS kodu
Yanlış təsnifat həm artıq ödəniş, həm də cərimə və gecikmə riski yaradır. Məhsulun texniki xüsusiyyətlərinə əsasən dəqiq kod seçilməlidir.
2. Natamam və ya ziddiyyətli sənədlər
Fakturada bir ad, packing listdə başqa ad — yoxlama üçün siqnaldır. Sənəd uyğunluğu prosesi sürətləndirir.
3. Dəyərin düzgün bəyan edilməməsi
Mal dəyərinin real və sənədlərlə təsdiqlənən şəkildə göstərilməsi həm hüquqi, həm də maliyyə risklərini azaldır.
4. İcazə və sertifikatların gecikməsi
Bəzi mallar üçün əvvəlcədən icazə və ya laboratoriya/sertifikat tələb olunur. Bunlar son ana saxlanılmamalıdır.
Peşəkar gömrük dəstəyi nə verir?
Təcrübəli gömrük tərəfdaşı yalnız bəyannamə doldurmur. O:
malın düzgün təsnifatına kömək edir
sənəd paketini əvvəlcədən yoxlayır
ödənişləri və müddətləri proqnozlaşdırır
logistika ilə sinxron işləyərək boşdayanmanı azaldır
riskli ssenarilərdə alternativ həll təklif edir
Nəticə
Gömrük rəsmiləşdirməsi düzgün planlaşdırıldıqda «maneə» yox, təchizat zəncirinin idarə olunan hissəsinə çevrilir. Erkən hazırlıq, dəqiq sənədlər və peşəkar dəstək — vaxt və büdcə itkisinə qarşı ən yaxşı sığortadır.
Garant Company gömrük xidmətlərini daşınma və satınalma prosesi ilə birlikdə təqdim edərək idxal-ixrac əməliyyatlarını daha şəffaf və proqnozlaşdırıla bilən edir.
